Het verschil: Veen voor therapeutisch gebruik, tuinbouw en als turf

Veen heeft een centrale rol gespeeld in Nederland om ons land warm te houden en in de laatste tijd in de tuin- en landbouw. Meer wisten we, konden of wilden we niet met veen. Dat is opvallend als je ziet hoeveel bruggen, wegen, dorpen en mensen de naam veen dragen. Veen is onze cultuur en geschiedenis. Maar veen is veel meer dan stookgoed. In andere delen van Europa -Scandinavie, de Baltische staten en in Duitsland- wordt veen al decennia lang gebruikt in kuuroorden. Maar is dat hetzelfde veen als dat wij graag stoken of in de tuin gooien?

Veen voor balneologisch gebruik

De laag veen die geschikt is voor therapeutisch gebruik is gevormd over 500-1000 jaar en ligt 2-3 meter diep. Dit is afhankelijk van de lokatie waar het veen ligt. In Estland wordt het veen op 3 meter diep genomen, volgens bronnen in Estland. In Finland komt het van een minder diepe laag, op 1-2 meter. Het veen is een zachte, zwart-bruine peloïde vol met mineralen.

In het veengebied vindt een bijzondere ontbinding plaats dankzij de afwezigheid van zuurstof. Tijdens de ontbinding van planten worden talrijke plantaardige stoffen met belangrijke gezondheidseffecten geconserveerd in de laag die geschikt is als grondstof voor natuurveen voor balneologisch gebruik. Het therapeutisch veen met de bioactieve stoffen komt uit geselecteerde gebieden waar geen invloeden zijn van schadelijke stoffen. Wel is er een verschil binnen therapeutisch veen, tropisch veen is bijvoorbeeld niet hetzelfde als veen uit Noord Europa. Dit heeft te maken met de vegetatie.  Daar waar zuiver veenmos groeide, is de hoeveelheid plantaardige hormonen aanzienlijk. De scheikundige analyse van veen-samples laat de hoeveelheid mineralen, zuurtegraad en organische stoffen zien. Veen voor balneologisch gebruik wordt getest en gecertificeerd alvorens het op de Europese markt wordt toegelaten.

Tuinturf en landbouw

Veen gebruikt in de land- en tuinbouw ligt (inmiddels) aan de oppervlakte en werd oorspronkelijk op 1-2 meter diepte afgegraven. Het is hierdoor een stuk droger en kan licht of donker van kleur zijn. Door de intensieve land- en tuinbouw kunnen zich in het veengebied bestemd voor deze sector, aanzienlijke hoeveelheden stoffen ophopen die schadelijk zijn voor de gezondheid. Omdat deze schadelijke stoffen zeer lang in het veen bewaard blijven, kan hier geen veen ontwikkeld worden voor balneologische toepassingen. Een andere reden dat dit veen niet geschikt hiervoor is, komt door de irrigatie en sloten rondom deze veengebieden, waardoor de waterhuishouding van de bodem verandert, zelfs onder de slootbodem. Huminezuren blijven in het veen, waardoor het veen een lage PH waarde blijft behouden en hiermee geschikt is voor zuurminnende planten en gewassen.

Veen als turf

Veen zoals we het van oudsher kennen in Nederland, kennen we in de vorm van turf. Turf werd aan de oppervlakte gestoken en dan verder gedroogd. Door de blootstelling aan lucht (zuurstof) en licht, zijn vele eigenschappen van deze oppervlakte veenlaag al verloren gegaan. De thermische eigenschap blijft wel in gedroogd veen, zodat de turf zich goed leende als stookgoed. De CO2 die veen opslaat, kwam in versneld tempo vrij tijdens het stookproces. Omdat er telkens de bovenste laag veen werd gestoken, zodat er een nieuwe bovenlaag ontstond die ook weer gestoken werd, is door de jaren heen dikke lagen veen verdwenen. In delen van Nederland en Duitsland is hierdoor tot vijftien meter veen verdwenen. Dit veen was duizenden jaren oud. Inmiddels mag in de meeste landen geen veen meer worden gestoken voor dit doeleinde.

Tot slot kennen we nog turf in verkoolde en geactiveerde vorm. Dit noemen we actieve kool, waarbij de onzuiverheden uit kool zijn verwijderd. Actieve kool werd en wordt nog altijd gebruikt als (cos)medische toepassing omdat het giftige stoffen absorbeert. Inmiddels worden andere grondstoffen dan veen/ turf gebruikt voor de productie van actieve kool.